1) “Reset” giờ ngủ trước ngày đi học: ngủ đủ là nền tảng đề kháng
Trẻ ngủ muộn, dậy trễ sau kỳ nghỉ thường uể oải, dễ cáu, tập trung kém và đặc biệt là đề kháng suy giảm. Vì vậy, vài ngày trước khi đi học lại, cha mẹ nên đưa con về đúng giờ ngủ – giờ dậy của lịch học. Bạn không cần ép con thay đổi đột ngột trong một đêm; hãy điều chỉnh dần 15–30 phút mỗi ngày để con thích nghi. Một giấc ngủ đủ và đều giúp cơ thể phục hồi, cân bằng hormone stress và tăng khả năng chống lại virus. Nếu con khó ngủ, hãy hạn chế màn hình trước giờ ngủ, giảm đồ uống có đường buổi tối, tạo thói quen thư giãn như đọc truyện, nghe nhạc nhẹ hoặc tắm nước ấm. Nhiều phụ huynh ngạc nhiên vì chỉ cần con ngủ đủ vài ngày, tình trạng hắt hơi, sổ mũi nhẹ hoặc mệt vặt cũng giảm rõ.
2) Rửa tay đúng cách – đúng lúc: “vũ khí” số 1 chống lây nhiễm
Rửa tay là thói quen quan trọng nhất để phòng bệnh lây qua đường tiếp xúc như cúm, cảm lạnh, tay chân miệng, đau mắt đỏ và cả tiêu chảy do virus. Trẻ nên được dạy rửa tay bằng xà phòng trong khoảng 20–30 giây, chà kỹ lòng bàn tay, mu bàn tay, kẽ ngón, đầu ngón và cổ tay. Cha mẹ có thể biến việc rửa tay thành thói quen vui bằng cách cho con hát một bài ngắn, dùng đồng hồ cát hoặc dán sticker “hoàn thành nhiệm vụ”. Những thời điểm nhất định phải rửa tay là: trước khi ăn; sau khi đi vệ sinh; sau giờ ra chơi; sau khi ho/hắt hơi/xì mũi; sau khi chạm vào đồ dùng chung; khi đi từ ngoài về. Nếu con còn nhỏ, bạn có thể rửa tay cùng con để tạo “thói quen gia đình”, giúp trẻ dễ nhớ và làm theo.
3) Hạn chế chạm tay lên mắt, mũi, miệng - cắt “đường vào” của virus
Nhiều mầm bệnh không vào cơ thể qua da, mà vào qua niêm mạc mắt – mũi – miệng. Trẻ lại thường xuyên dụi mắt, ngoáy mũi hoặc đưa tay lên miệng một cách vô thức, đặc biệt khi buồn ngủ hoặc khi đang tập trung. Vì vậy, cha mẹ nên nhắc con quy tắc đơn giản: “tay sạch mới chạm mặt”. Nếu con ngứa mũi hoặc ngứa mắt, hãy hướng dẫn dùng khăn giấy sạch và bỏ đúng nơi, thay vì dùng tay trần. Bạn cũng có thể chuẩn bị khăn giấy nhỏ trong cặp để con dùng khi cần. Thói quen này đặc biệt hữu ích để phòng đau mắt đỏ và các bệnh lây lan nhanh trong lớp học.
4) Tập cho con che miệng khi ho/hắt hơi đúng cách
Ho/hắt hơi tạo giọt bắn mang virus phát tán trong không khí và rơi lên bề mặt. Trẻ cần được dạy che miệng bằng khăn giấy rồi bỏ ngay vào thùng rác, hoặc che bằng khuỷu tay nếu không có khăn giấy. Đồng thời, nhắc con tránh dùng bàn tay trần che miệng rồi chạm vào bạn bè, đồ chơi, bàn ghế, vì như vậy virus sẽ lan theo đường tiếp xúc. Nếu con đã đủ lớn, bạn có thể dặn con quay mặt sang một bên khi ho/hắt hơi, giữ khoảng cách lịch sự với bạn. Đây là hành động nhỏ nhưng giúp giảm lây lan trong lớp rõ rệt, nhất là mùa cúm.
5) Chuẩn bị “bộ đồ cá nhân”: hạn chế dùng chung càng nhiều càng tốt
Dùng chung đồ là con đường lây bệnh rất phổ biến ở trường học. Cha mẹ nên chuẩn bị cho con một bộ đồ dùng cá nhân gọn nhẹ, dễ mang theo, gồm: bình nước riêng; khăn giấy/khăn tay sạch; hộp đựng đồ ăn riêng (nếu bé ăn bán trú); khẩu trang dự phòng (khi cần/đúng bối cảnh); và với trẻ mầm non có thể có một bộ quần áo mỏng dự phòng. Nhắc con không dùng chung bình nước, muỗng, khăn lau hay son dưỡng (ở trẻ lớn) với bạn bè. Nhiều bệnh lây nhanh trong lớp chỉ vì “một lần uống nhờ” hoặc “mượn khăn lau”. Tạo thói quen từ đầu sẽ giúp con tự bảo vệ mình tốt hơn.
6) Ăn sáng đủ chất và tăng thực phẩm “hỗ trợ đề kháng”
Trẻ bỏ bữa sáng dễ mệt, chóng đói và giảm khả năng học tập. Nhưng quan trọng hơn, ăn sáng đầy đủ giúp cơ thể có năng lượng để điều hòa thân nhiệt và hoạt động miễn dịch ổn định trong ngày. Bạn không cần nấu quá cầu kỳ, chỉ cần bữa sáng có đủ nhóm chất: tinh bột vừa đủ, đạm (trứng, sữa, thịt nạc, cá, đậu…), rau quả hoặc trái cây. Nếu con hay đói giữa buổi, bạn có thể chuẩn bị đồ ăn nhẹ lành mạnh như trái cây, sữa chua, bánh mì nguyên cám, hạt… thay vì bánh kẹo nhiều đường. Sau kỳ nghỉ, nhiều trẻ ăn đồ ngọt nhiều hơn bình thường, khiến sức khỏe tiêu hóa và giấc ngủ bị ảnh hưởng. Khi trở lại trường, cha mẹ nên “kéo” con về thói quen ăn uống cân bằng để giảm nguy cơ ốm vặt.
7) Uống đủ nước và tạo thói quen “uống nước đúng lúc”
Trẻ ở lớp dễ quên uống nước, nhất là khi mải chơi hoặc mải học. Thiếu nước làm niêm mạc mũi họng khô hơn, dễ rát họng, ho khan và giảm khả năng bảo vệ tự nhiên của đường thở. Cha mẹ nên chuẩn bị bình nước cá nhân và nhắc con uống nước theo “mốc” dễ nhớ: uống một ít sau giờ ra chơi, trước giờ ăn và trước khi tan học. Ưu tiên nước lọc/nước ấm phù hợp thời tiết, hạn chế nước ngọt có gas và trà sữa vì có thể làm trẻ khát hơn và ảnh hưởng giấc ngủ. Một thói quen uống nước đều sẽ giúp trẻ giảm tình trạng đau họng, khàn tiếng khi học nhiều hoặc khi thời tiết thay đổi.
8) Giữ ấm đúng cách và tránh “sốc nhiệt” khi ra vào lớp điều hòa
Giai đoạn giao mùa hoặc trời nồm ẩm khiến trẻ dễ viêm mũi, viêm họng nếu ra vào môi trường lạnh – nóng đột ngột. Bạn nên chuẩn bị áo khoác mỏng, khăn choàng nhẹ và nhắc con mặc khi trời lạnh sáng sớm hoặc khi lớp dùng điều hòa. Dặn con không ngồi ngay trước luồng gió lạnh, tránh uống đồ quá lạnh khi đang đổ mồ hôi. Nếu con bị ướt mưa hoặc ra nhiều mồ hôi, nên lau khô, thay áo kịp thời. Nhiều ca “đau họng, sổ mũi” ở trẻ xuất phát từ việc dính mưa, áo ẩm lâu hoặc thay đổi nhiệt độ liên tục trong ngày.
9) Kiểm tra lịch tiêm chủng và theo dõi sức khỏe mỗi sáng trước khi đến lớp
Tiêm chủng đúng lịch giúp giảm nguy cơ mắc một số bệnh truyền nhiễm hoặc giảm mức độ nặng. Trước khi trẻ đi học lại, cha mẹ nên xem sổ tiêm và hỏi cơ sở y tế nếu con có mũi nhắc hoặc mũi còn thiếu. Bên cạnh đó, hãy tạo thói quen “check nhanh mỗi sáng”: con có sốt không, có ho nhiều không, có đau họng, mắt đỏ, nổi ban, tiêu chảy hay nôn không. Nếu con có dấu hiệu nghi bệnh lây, nên cho con nghỉ học để theo dõi và tránh lây cho bạn. Nhiều phụ huynh cố cho con đi học vì nghĩ “chắc không sao”, nhưng chính những ngày đầu ủ bệnh lại là thời điểm lây mạnh nhất.
10) Quy tắc khi về nhà: rửa tay, thay đồ, vệ sinh mũi họng để giảm lây chéo
Đi học về, trẻ có thể mang theo virus trên tay, quần áo, đồ dùng. Vì vậy, hãy tạo quy trình đơn giản ngay khi con bước vào nhà: rửa tay bằng xà phòng; thay quần áo; để cặp sách đúng chỗ; uống nước ấm; và với bé hay viêm mũi họng có thể súc họng/rửa mũi bằng nước muối sinh lý khi cần. Nhắc con không leo lên giường hoặc ôm em nhỏ khi chưa rửa tay và thay đồ. Quy tắc này giúp giảm lây chéo trong gia đình, nhất là khi nhà có người lớn tuổi hoặc em bé.
Khi nào nên đưa trẻ đi khám sớm?
Dù phòng bệnh tốt, trẻ vẫn có thể mắc bệnh theo mùa. Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm nếu có: sốt cao kéo dài hoặc khó hạ; thở nhanh, thở rít, khó thở; ho tăng dần kèm mệt lả; trẻ bỏ bú/bỏ ăn, lừ đừ; nôn nhiều, tiêu chảy nhiều, dấu hiệu mất nước (khô môi, tiểu ít); đau tai nhiều; mắt đỏ kèm chảy ghèn và sợ ánh sáng; nổi ban kèm sốt. Với trẻ có bệnh nền hô hấp (hen, viêm tiểu phế quản tái phát), cha mẹ càng nên theo dõi sát trong giai đoạn giao mùa để xử trí kịp thời.
Kết luận
Trẻ đi học lại là giai đoạn “nhạy cảm” vì môi trường tập thể khiến bệnh theo mùa dễ lây lan, trong khi thời tiết lại hay thay đổi thất thường. Tuy nhiên, chỉ cần phụ huynh chuẩn bị đúng và duy trì 10 thói quen trong checklist trên, nguy cơ mắc bệnh sẽ giảm đáng kể. Hãy bắt đầu từ những việc đơn giản nhất như ngủ đủ, rửa tay đúng, không dùng chung đồ, ăn sáng đầy đủ và theo dõi sức khỏe mỗi sáng. Khi nền tảng thói quen tốt được hình thành, con sẽ khỏe hơn, ít ốm vặt hơn và cả gia đình cũng yên tâm hơn trong mùa bệnh.
